Olga Kivelevan opastusmaterjualoi

Karjalan kielen perustai

Grigori Vedenskoi jäi karjalan historieh kirjukielen (письменность) perustajannu. Häi kiändi karjalakse Jevangelin Matfeis, kudai vedäy Piiterih v. 1820. Grigorii Jefimovič Vedenskoi rodivui 20.syvyskuudu 1782. Häi opastui Tverin seminuaras da loppi sen vuvvennu 1808. Vuvven häi ruadoi manasteris opastajannu. Vuvvennu 1813 Arhierei Mefodii pani Vedenskoin papiksi. Karjalazet kučuttih händy Riigo-papiksi (Папа Римский).

Vedenskoil oli suuri oma pereh, nelli poigua da seiččie tytärdy. Kolme poigua tuldih papiksi. Kai perehes paistih karjalakse, da Riigo-pappi tahtoi vediä sluužbua kirikös karjalan kielel, sendäh rubei kiändämäh Jumalan Sanua kielele. Jevangelii on enzimmäine painettu karjalan kielel pyhäkniigu. Se oli kirjutettu venäläzil kirjaimil. Se oli suuri dielo da täspäi meni kirjukielen elaigu.

Meččy syöttäy

Hyvä emändy talvekse suoluau siendy, kuivuau gribua, varustau garbaluo da buolua. Seizou aitas äijy puččii siendy, škuapas – marjupadazet.

Gribua meil mečis kazvau äijy. Gribaniekat havačutah aijoi huondeksel, vie pizarat ollah niityl. Dai lapset i vahnembat kävelläh yhtes, no hyvä gribaniekku kävyy yksin da konzu kaššali on täyzi, sit vaste menöy kodih.

Kezäl, konzu kypsetäh muarjat, kyläläzet ruvetah käymäh meččäh. Hyvä meččyniekku tiedäy, mittuzes kohtas on marjužikko. Kezäl kerätäh kaikenmostu muarjua. Kus päiväine enämbi pastau, sit muarjat magiembat, pimies kohtas järiet ollah. Buolu da garbalo kypsetäh myöhembi migu mustoi da vagoi. Garbaluo kerätäh sygyzyl, a pakkazes kerätty garbalo on vie magiembi. Talvel garbalos keitetäh kiisselii. Ken kezäl meččäh kävyy, se talvel magiedu syöy.

Pakkasukko

Midä Pakkasukko luadiu kezäl, sygyzyl, keviäl? Kogo vuuvven häi ruadau omas kois Pohjazes. Midä ruaduo häi ruadau? Kois hänel on nengoine perti, kus häi varustau lahjoi, häi piirustau, kruassiu, puus leikkuau. Pakkasukko on suuri mestari, häi parembi kaikkii piirustau ikkunoil. Ilmai kistie häi piirustau ikkunal čomazet. Sinägi näjet omal ikkunal čomat puut, lumitiähtet. Ei pie hänel andua dengua nengomas ozutelmas (вытавка).

A kenbo keksiy lumitiähtet? Jogahine lumitiähti on eriluaduine. Vot Pakkasukko kezäl keksiy mallit, sit piirustau niilöi ikkunoil. A vie häi maltau pajattua da soittua, kuibo? Pihal sinä kuulet kui lumi räčkähtäy (скрепит), tuuli ulvou talvipajot.

Pakkasukol on suuri, ihmielline (волшебное) zirkalo, kunne häi kaččou joga päiviä da sendäh ei vahnane (не стареет). А hänel on jo 2000 vuottu. Usko čuudoh (чудо) da se terväh tulou sinule!

Talvi

Talvikuut ollah: talvikuu, pakkaskuu, tuhukuu. Talvi Karjalas on pitky. Talvel on äijy lundu (lumi), tuhuou, tuulou, pakkazet (pakkaine) ollah kovat. Karjalan talvilinnut (talvi, linduine) ollah: varoi, čiučoi, tikku, harakku. Lapset avvutetah (avvuttua) linduloil talvel, azutah (azuo) syötinlaudazii (кормушки), pannah sinne leibiä da suurimua.

Kirjuta sanat sanatetrattih

talvi - зима
lumi - снег
pakkaine - мороз
vilu - холодно
čurata mäispäi – кататься c горы
hiihtiä - кататься на лыжах

Pane pättävät kirjaimet

t--tto
ka--
per--
kahek--
tetr---i
rus---

Kiännä karjalakse

Меня зовут Анна.
Я живу в Карелии (Karjal).
У меня есть кошка Мурка.
У бабушки есть белая корова Зорька.
Моя семья большая, мама, папа, 3 брата и 2 сестры.

Lövvä sanat teemois talvi, perti, škola

tal	pu	zi	ko	reh
me	di	kel	leh	ne
gu	pe	la	gu	ti
knii	vii	knii	vi	kol
my	per	škuap	dai	sto

Lövvä sanat teemas ”Talvi”

mi	set	ču	lu	vi
tal	pakk	lap	kai	gei
val	pak	ra	lu	as
tal	uk	vi	ne	linn
ut	vi	ta	ko

Pane kavonnuot kirjaimet

t..l.i
pa..a.ukko
l..i
uu.. vuo..
kak..tos..

Lövvä puarat

Снег	lumitiähti
Дед Мороз	kaksitostu
Зима	kižata
Снежинка	talvi
Двенадцать	pakkasukko
Играть	lumi

Ход урока / Oppitunnin eteneminen

Организационный момент / Järjestäytyminen

a) Приветствие / Tervehtiminen

Terveh teile!

b) Речевая зарядка / Puhuminen

Mittuine päivy tänäpäi on?
Ongo sinul pereh? Kedä on sinun perehes?

č) Фонетическая зарядка / Ääntäminen

Yhtes: buabo,diedoi, muamo, tuatto.
Kaččokua tauluh, luvekkua:
Minul on muamo da tuatto. Sizär eläy Petroskois. Velli ruadau zavodal.
Minul on muamo da tuatto. Sizär eläy Petroskois. Velli ruadau zavodal.

Постановка целей, задач урока / Oppitunnin tavoitteet

Tänäpäi myö rubiemmo pagizemah perehes. Luve, kirjuta, vastua kyzymyksih.

1. Повторение пройденного / Aikaisemman kertausta

Лексика / Sanasto

a) Lövvä 10 sanua.

mua	tua	doi	poi
pie	vel	mo	li
die	tto	bua	per
gu	eh	si	bo
ri	lap	suu	ni

b) Eči 15 sanua rivilöil libo sarakkehil.

m	u	a	m	o
a	t	t	u	o	t
	m	m	o	u	a
	s	r	z	ä	i
e	l	v	l	i
b	b	a	u	o
e	e	p	r	h
o	i	g	p	u
y	ä	t	t	r

c) lope:
Malli: Sinun tuatto da muamo ollah vahnembat
Sinun muamon tuatto on sinun ...
Sinun tuaton muamo on sinun ...
Sinun tuaton velli on sinun ...
Sinun muamon sizär on sinun ...

2. Грамматика / Kielioppi

a) Rubiemmo kyzymäh keltahto kluasas da häi vastuau:
Kenbo sinä olet?
Ongo sinul pereh?
Kedä on perehes?
Kus sinä elät?

3. Тренировочные упражнения / Harjoittelua

Sano ičes.
Ystävän pereh.
Hänen perehes on ...
Hänen muamo on ...
Hänen tuatto on ...
Vie hänel on ...

Ozuttakkua sormet. Tämä sormi muamo, tämä sormi tuatto, tämä sormi buabo, tämä sormi diedoi, tämä - minä!

4. Домашнее задание / Kotitehtävät

Kirjuttua perehes.

5. Подведение итогов урока / Yhteenveto

Arvosanat